Γιόγκα πέρα από τις σωματικές στάσεις: αξίες, σχέσεις και καθημερινές επιλογές

Στη σύγχρονη δυτική πραγματικότητα, η γιόγκα συχνά ταυτίζεται με τις σωματικές στάσεις (āsanas), την ευλυγισία και τη φυσική άσκηση. Ωστόσο, στην κλασική της βάση, η γιόγκα ορίζεται ως ένα ολοκληρωμένο σύστημα ζωής και εσωτερικής καλλιέργειας. Ο Patañjali ορίζει τη γιόγκα ως την παύση των νοητικών διακυμάνσεων, μια κατάσταση επίγνωσης που επηρεάζει όχι μόνο το άτομο, αλλά και τον τρόπο που σχετίζεται με τον κόσμο (Yoga Sūtras I.2–I.3).

Η γιόγκα, επομένως, δεν περιορίζεται στην ατομική εμπειρία. Από τη φύση της είναι σχεσιακή πρακτική: διαμορφώνει τον τρόπο που επικοινωνούμε, που συνυπάρχουμε και που συμμετέχουμε στο κοινωνικό σύνολο.

Η πρακτική ως μικρογραφία των σχέσεών μας

Κατά την σωματική πρακτική, ερχόμαστε αντιμέτωποι με μοτίβα που εμφανίζονται και στις διαπροσωπικές μας σχέσεις: υπερπροσπάθεια, ανάγκη ελέγχου, αποφυγή δυσκολίας ή ανικανότητα να ζητήσουμε στήριξη. Όπως τονίζει ο T.K.V. Desikachar, η γιόγκα είναι η μελέτη της σχέσης — όχι μόνο με το σώμα και την αναπνοή, αλλά με κάθε μορφή αλληλεπίδρασης (The Heart of Yoga, 1995).

Η επίγνωση που καλλιεργείται στο στρώμα μεταφέρεται στη ζωή: πώς ακούμε τον άλλον, πώς αντιδρούμε στη σύγκρουση, πώς σεβόμαστε τη διαφορετικότητα.

ahiṃsā: μη-βία στις ανθρώπινες σχέσεις

Η ahiṃsā (μη-βία), η πρώτη από τα yama του Patañjali, αποτελεί τον θεμέλιο λίθο της κοινωνικής ηθικής της γιόγκα (Yoga Sūtras II.30). Δεν αφορά μόνο την αποφυγή φυσικής βίας, αλλά και τη λεκτική, συναισθηματική και ψυχολογική βία που συχνά αναπαράγεται στις καθημερινές μας σχέσεις.

Στο κοινωνικό πλαίσιο, ahiṃsā σημαίνει:

• επικοινωνία χωρίς επιθετικότητα ή απαξίωση,

• σεβασμό στη διαφορετική άποψη,

• επίγνωση της δύναμης που έχουν τα λόγια και οι πράξεις μας.
  

Η Judith Hanson Lasater επισημαίνει ότι η πρακτική της μη-βίας ξεκινά από μια εσωτερική στάση, αλλά ολοκληρώνεται μόνο όταν επεκτείνεται στον τρόπο που σχετιζόμαστε με τους άλλους (Living Your Yoga, 2000).

satya: ειλικρίνεια και αυθεντική επικοινωνία

Η satya (αλήθεια) αφορά την αυθεντικότητα και τη διαφάνεια, χωρίς σκληρότητα (Yoga Sūtras II.30). Ο Edwin F. Bryant υπογραμμίζει ότι η satya δεν μπορεί να υπάρξει αποκομμένη από την ahiṃsā, καθώς η αλήθεια που πληγώνει παύει να είναι γιογκική (The Yoga Sutras of Patañjali, 2009).

Στις ανθρώπινες σχέσεις, η satya εκφράζεται ως:

• ειλικρινής αλλά συμπονετική επικοινωνία,

• ανάληψη ευθύνης για τα συναισθήματά μας,

• καθαρά όρια χωρίς ενοχή.
  

Η γιόγκα δεν προτείνει την αποφυγή της σύγκρουσης, αλλά τη συνειδητή διαχείρισή της.

aparigraha: μη-προσκόλληση και κοινωνικές προσδοκίες

Η aparigraha (μη-προσκόλληση) αναφέρεται στην απελευθέρωση από την ανάγκη ελέγχου και κατοχής (Yoga Sūtras II.39). Στη Bhagavad Gita, η μη-προσκόλληση παρουσιάζεται ως βασική αρχή για δράση μέσα στον κόσμο, χωρίς ταύτιση με το αποτέλεσμα (Bhagavad Gita II.47).

Σε κοινωνικό επίπεδο, η aparigraha μας βοηθά:

• να μην ορίζουμε την αξία μας μέσα από κοινωνικούς ρόλους ή αναγνώριση,

• να αποδεχόμαστε ότι οι άλλοι δεν μας «ανήκουν»,

• να συμμετέχουμε συλλογικά χωρίς να επιβάλλουμε τον εαυτό μας.
  

Όπως σημειώνει η Donna Farhi, η μη-προσκόλληση δημιουργεί χώρο για πιο υγιείς και ισότιμες σχέσεις (Bringing Yoga to Life, 2003).

Γιόγκα, ενσυναίσθηση και κοινωνική ευθύνη

Οι αρχές της γιόγκα δεν αποσκοπούν σε απομόνωση ή εσωστρέφεια. Αντίθετα, οδηγούν σε μεγαλύτερη ενσυναίσθηση και κοινωνική συνείδηση. Η καλλιέργεια επίγνωσης, όπως περιγράφεται και από τον Jon Kabat-Zinn, ενισχύει την ικανότητα να είμαστε παρόντες όχι μόνο για τον εαυτό μας, αλλά και για τους άλλους (Wherever You Go, There You Are, 1994).

Έτσι, η γιόγκα, γίνεται πράξη συλλογική:

• στον τρόπο που συνεργαζόμαστε,

• στον τρόπο που ακούμε κοινωνικά ζητήματα,

• στον τρόπο που επιλέγουμε να συνυπάρχουμε.
  

Η ζωή ως χώρος εφαρμογής της γιόγκα

Η γιόγκα ολοκληρώνεται έξω από το στρώμα: στις σχέσεις, στις κοινότητες, στις καθημερινές αλληλεπιδράσεις. Κάθε στιγμή επίγνωσης, κάθε πράξη σεβασμού, κάθε συνειδητή επιλογή αποτελεί εφαρμογή της φιλοσοφίας της.

Όπως συνοψίζει ο Desikachar, η γιόγκα είναι η τέχνη της σχέσης — με τον εαυτό, με τους άλλους και με τη ζωή συνολικά (The Heart of Yoga, 1995).

Η πιο απαιτητική στάση δεν είναι σωματική. Είναι η επιλογή να υπάρχουμε με παρουσία μέσα στον κόσμο.