Η Yoga ως Σχέση: Τα 5 Yama και η Ευθύνη μας προς τον Κόσμο

Τα 5 yama (यम) αποτελούν το πρώτο σκέλος του οκταπλού μονοπατιού (Aṣṭāṅga Yoga), όπως παρουσιάζεται στα Yoga Sūtras of Patañjali, γνωστά και ως Pātañjalayogaśāstra.

Τα yama είναι ηθικές αρχές που ρυθμίζουν τη σχέση μας με τους άλλους και με τον κόσμο. Περιγράφονται ως mahāvrata δηλ. μεγάλοι όρκοι καθολικά ισχύοντες ανεξάρτητα από τόπο, χρόνο ή κοινωνική θέση.

Η λέξη yoga σημαίνει ένωση (yuj) και η πρακτική της δεν περιορίζεται στο σώμα, αλλά επεκτείνεται στις σχέσεις και στις κοινωνικές δομές.

1. ahiṃsā (αχιμσά) – μη βία

Αποχή από κάθε μορφή βίας σε σκέψη, λόγο και πράξη.Περιλαμβάνει τη συμπόνια, την καλοσύνη και τη μη επιθετικότητα προς όλα τα όντα.

Η μη βία δεν είναι παθητικότητα· είναι συνειδητή επιλογή τρόπου αγώνα. Ιστορικά, η αρχή της  ahiṃsā επηρέασε προσωπικότητες όπως ο Mahatma Gandhi, ο οποίος τη μετέτρεψε σε πολιτικό εργαλείο αντίστασης.

Η  ahiṃsā μπορεί να γίνει συλλογική στάση μέσα από:

• την απόρριψη της σωματικής, λεκτικής και θεσμικής βίας,

• τη στήριξη μη βίαιων κινημάτων,

• την ενεργητική αλληλεγγύη προς ευάλωτες ομάδες.

2. satya (σάτυα) – αλήθεια

Ειλικρίνεια και αυθεντικότητα. Η αλήθεια χρειάζεται να εκφράζεται με τρόπο που να μην προκαλεί βλάβη (σε συμφωνία με την  ahiṃsā). Είναι πράξη θάρρους ακόμη και όταν είναι άβολη.

Χωρίς satya δεν μπορεί να υπάρξει πραγματική δικαιοσύνη. Στεκόμενοι με αλήθεια απέναντι στην αδικία, μπορούμε να:

• λέμε την αλήθεια για ανισότητες και διακρίσεις,

• ακούμε τις εμπειρίες περιθωριοποιημένων κοινοτήτων,

• αποδομούμε ψευδή αφηγήματα.

3. asteya (αστέγια) – μη κλοπή

Αποχή από το να παίρνουμε κάτι που δεν μας ανήκει. Όχι μόνο υλικά αγαθά, αλλά και χρόνο, ιδέες ή ενέργεια. Είναι η πρακτική του να μη αφαιρούμε από άλλους προς όφελος της δικής μας ευημερίας.

Η κλοπή δεν είναι μόνο ατομική πράξη· μπορεί να είναι και δομική, μέσα από την εκμετάλλευση της εργασίας, την περιβαλλοντική καταστροφή ή την αποικιοκρατική ιδιοποίηση γης και πολιτισμού.

Τηρώντας την asteya σε συλλογικό επίπεδο μπορούμε:

• να προάγουμε τη δίκαιη κατανομή των πόρων,

• να εμπνέουμε και να εφαρμόζουμε την ηθική κατανάλωση,

• να αναγνωρίζουμε και να σεβόμαστε τις πολιτισμικές ρίζες.

4. brahmacharya (μπραχματσάρια) – εγκράτεια / ορθή χρήση της ενέργειας

Παραδοσιακά αναφέρεται στη σεξουαλική εγκράτεια, αλλά ευρύτερα σημαίνει μέτρο και συνειδητή διαχείριση της ζωτικής ενέργειας.

Η brahmacharya μάς διδάσκει:

• να διαχειριζόμαστε την ενέργεια με σοφία,

• να μην κινούμαστε μόνο από θυμό,

• να χτίζουμε μακροπρόθεσμη αντοχή.
  

Το πεδίο της κοινωνικής δράσης χρειάζεται ρυθμό, όχι εξάντληση.

5. aparigraha (απαριγκράχα) – μη προσκόλληση / μη απληστία

Αποφυγή της συσσώρευσης και της υπερβολικής προσκόλλησης σε υλικά ή ψυχικά αντικείμενα. Καλλιεργεί την ελευθερία και την εσωτερική αυτάρκεια.

Σε κοινωνικό επίπεδο, η aparigraha αφορά:

• την αποδέσμευση από προνόμια που βασίζονται στην αδικία,

• τη μείωση της υπερκατανάλωσης,

• την αποφυγή της προσκόλλησης στην «ηθική ανωτερότητα» του ακτιβιστή.
  

Με την εξάσκηση στην aparigraha εργαζόμαστε για το σωστό, χωρίς προσκόλληση στο αποτέλεσμα και χωρίς ενίσχυση του εγώ.

Αν τα Yama είναι πράγματι mahāvrata - καθολικοί όρκοι - τότε μας καλούν να σταθούμε με συνέπεια όχι μόνο απέναντι στον εαυτό μας, αλλά και απέναντι στην κοινωνία.

Η συλλογική ευθύνη δεν είναι ξεχωριστή από την πνευματική πρακτική· είναι η φυσική της προέκταση.

Η πρακτική μας αποκτά βάθος όταν μεταμορφώνεται σε στάση ζωής. Και η στάση ζωής αποκτά νόημα όταν γίνεται πράξη.

Ας επιτρέψουμε, λοιπόν, στα yama να μας καθοδηγήσουν, στο πώς ζούμε, πώς συνυπάρχουμε και στο πώς συνδιαμορφώνουμε τον κόσμο.