Niyama: Η Τέχνη της Εσωτερικής Καλλιέργειας στην Πρακτική της Yoga
Τα 5 niyama αποτελούν το δεύτερο σκέλος του οκταπλού μονοπατιού (Aṣṭāṅga Yoga), όπως παρουσιάζεται στα Yoga Sūtra του Patañjali, γνωστά και ως Pātañjalayogaśāstra. Πρόκειται για τις πέντε προσωπικές «πειθαρχίες» ή εσωτερικές στάσεις που αφορούν το πώς σχετιζόμαστε με τον ίδιο μας τον εαυτό.
Αν τα yama ρυθμίζουν τη συμπεριφορά μας προς τον κόσμο, τα niyama είναι ο τρόπος με τον οποίο καλλιεργούμε το εσωτερικό μας περιβάλλον.
1. śauca (σαουτσα) - Καθαρότητα
Η śauca αναφέρεται τόσο στη σωματική όσο και στην ψυχική καθαρότητα. Δεν αφορά μόνο την υγιεινή ή την διατροφή. Αφορά και το τι «καταναλώνει» ο νους καθημερινά: πληροφορία, εικόνες, συνομιλίες, σκέψεις, π.χ. το συνεχές scrolling, οι τοξικές αλληλεπιδράσεις, ο υπερφορτωμένος χώρος. Όλα μπορεί να επηρεάζουν τη διαύγεια και τη διάθεσή μας, και να μας γεννούν σύγχυση, προσκόλληση ή αρνητικότητα. Σύμφωνα με τα Yoga Sūtra, η śauca οδηγεί σε αποστασιοποίηση από το σώμα ως αντικείμενο ταύτισης και σε μεγαλύτερη διαύγεια αντίληψης.
2. saṃtoṣa (σαμτοσα) - Ικανοποίηση
Η saṃtoṣa είναι η συνειδητή καλλιέργεια της εσωτερικής ικανοποίησης. Όχι ως παραίτηση ή συμβιβασμός αλλά ως ενεργή αποδοχή της παρούσας στιγμής. Είναι η ικανότητα να μην αναβάλλεις την ηρεμία σου μέχρι να «στρώσουν όλα». Να μπορείς να αναγνωρίσεις ότι μια μέρα μπορεί να ήταν απλά… αρκετά καλή. Όχι τέλεια. Απλά αρκετά καλή. Ο Patañjali υποστηρίζει ότι μέσα από την saṃtoṣa προκύπτει «υπέρτατη ευδαιμονία» (paramānanda), η οποία δεν εξαρτάται από εξωτερικές συνθήκες αλλά από την εσωτερική στάση του ασκούμενου.
3. tapas (ταπας) - Πειθαρχία / Θερμότητα
Η λέξη tapas κυριολεκτικά σημαίνει «θερμότητα» - τη φωτιά της προσπάθειας που μεταμορφώνει. Πρόκειται για την πειθαρχία στην πρακτική, την διατήρηση της συνέπειας όταν νιώθουμε ότι μας λείπει η διάθεση και το κίνητρο, και την ικανότητα να αντέχουμε τη δυσφορία που συνοδεύει την αλλαγή. Είναι η μικρή δέσμευση που κρατάς απέναντι στον εαυτό σου: να πας στο μάθημα, να κάνεις 5 λεπτά πρακτική, να μην αντιδράσεις παρορμητικά. Μέσα από το tapas, σύμφωνα με το κείμενο, εξαγνίζονται οι αισθήσεις και ενδυναμώνεται το σώμα και ο νους.
4. svādhyāya (σβαντγιαγια) - Αυτομελέτη
Η svādhyāya περιλαμβάνει τόσο τη μελέτη ιερών κειμένων όσο και την ενδοσκόπηση. Είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ο ασκούμενος παρατηρεί μοτίβα συμπεριφοράς, σκέψεων και αντιδράσεων. Η αυτοπαρατήρηση είναι κεντρική στην πρακτική της yoga. Όχι με κριτική διάθεση, αλλά με περιέργεια: Τι με πυροδοτεί; Πότε γίνομαι αμυντικός; Τι ιστορία λέω στον εαυτό μου όταν κάτι πάει στραβά; Σύμφωνα με τα Yoga Sūtra, αυτή η πρακτική οδηγεί σε βαθύτερη κατανόηση του εαυτού και σε σύνδεση με το ανώτερο επίπεδο συνείδησης.
5. īśvarapraṇidhāna (ισβαραπρανιντανα) - Αφοσίωση στο Υπέρτατο
Το πιο «υπαρξιακό» από τα niyama. Αναφέρεται στην παράδοση του εγώ σε μια ανώτερη αρχή (īśvara). Όταν έχεις κάνει ό,τι περνά από το χέρι σου και το αποτέλεσμα παραμένει αβέβαιο, αυτή η στάση σε καλεί να αφήσεις την ανάγκη για απόλυτο έλεγχο. Να εμπιστευτείς. Δεν προϋποθέτει απαραίτητα θεϊστική πίστη· μπορεί να εκφραστεί ως εμπιστοσύνη στη διαδικασία, είτε το ονομάζεις ζωή, ροή ή απλώς πρακτική.
Τα niyama δεν λειτουργούν ως ηθικοί κανόνες, αλλά ως πρακτικά εργαλεία εσωτερικής καλλιέργειας. Μέσα από την εφαρμογή τους, ο ασκούμενος δημιουργεί τις ψυχολογικές και πνευματικές συνθήκες που επιτρέπουν την εξέλιξη προς την αυτογνωσία και την απελευθέρωση (kaivalya).
Τα niyama δεν αλλάζουν τις εξωτερικές συνθήκες. Αλλάζουν τον τρόπο που τις βιώνουμε. Και τελικά, εκεί βρίσκεται η ουσία της πρακτικής, Όχι στον έλεγχο της ζωής, αλλά στη σχέση μας μαζί της.
Σχόλια